B naar kB omrekenen

Een byte is acht bits, en dat stond niet altijd vast: de eerste computers gebruikten er zes, zeven of negen. Acht won omdat er een teken in past en omdat het getal netjes in helften uiteenvalt.

Een kilobyte is 1.000 bytes als een normalisatie-instituut hem definieert en 1.024 als een besturingssysteem dat doet. Deze pagina rekent met 1.000; de eenheid van 1.024 heet kibibyte.

Van bytes naar kilobytes schuift de komma 3 plaatsen naar links, en verder verandert er niets. Geen factor om te onthouden en niets om af te ronden: de cijfers blijven in dezelfde volgorde staan, alleen hun plek verandert.

1.234 B is 1,234 kB — dezelfde cijfers, een stuk opgeschoven. Dat is het waard om te weten, want dit is de enige omrekening die je in één oogopslag controleert: staan er in de uitkomst andere cijfers dan waarmee je begon, dan heeft niet deze omrekening ze veranderd.

Onder een megabyte is het ruwe bytegetal nog niet onleesbaar, en dat verandert waar de omzetting voor dient. Niemand zet 27.504 bytes om naar kilobyte omdat het getal onbegrijpelijk is; het gebeurt omdat alles waar je het tegen wilt afzetten — een assetbudget, een limiet op een formulier, een ander bestand dat iemand op 30 kB schatte — in kilobytes staat.

Dat maakt precisie hier goedkoop. Eén decimaal draagt honderd bytes en twee dragen er tien, dus 27,5 kB en 27,50 kB zijn allebei eerlijk en het tweede is geen opvulling. Hogerop houdt elk extra cijfer op iets te betekenen, maar op deze schaal is een tiende kilobyte een echte hoeveelheid die je uit een bestand kunt halen.

De kilobyte hier is 1.000 bytes, dus is de omzetting drie cijfers naar rechts opschuiven vanaf de komma. Dat is de SI-betekenis van het voorvoegsel, de betekenis die schijffabrikanten, netwerkapparatuur en elke prestatiemeting in een browser gebruiken, en het is de enige waarbij een kilobyte zich elke stap met dezelfde factor tot een megabyte en een gigabyte verhoudt.

De eenheid van 1.024 bytes is de kibibyte, en op deze trede van de ladder is het verschil ertussen het kleinst: 2,4 procent. Klein genoeg om te negeren bij één icoon, groot genoeg om te tellen over een hele bundel, waar een budget van 900 kB en een van 900 KiB zo'n 22 kB uiteenlopen — ongeveer één webfont.

Bestandssystemen geven opslag niet per byte uit. Ze wijzen blokken toe, meestal 4.096 bytes, en een bestand bezet hele blokken ongeacht of het ze vult. Een bestand van 300 bytes heeft een lengte van 0,3 kB en neemt 4 kB schijfruimte in; een van 4.100 bytes neemt 8 kB.

Dit is de plek waar het bytegetal en de ingenomen ruimte echt twee verschillende grootheden zijn en niet twee weergaven van hetzelfde getal. Welke je omzet hangt af van de vraag: een uploadlimiet gaat over de lengte, terwijl vrije ruimte op een apparaat gaat over de toewijzing.

Front-end-budgetten worden in kilobytes geschreven, want dat is de eenheid waarop de getallen vergelijkbaar blijven. Een stylesheet van 18 kB, een script van 140 kB en een lettertype van 24 kB tellen op tot een getal waar iemand over kan discussiëren; diezelfde drie als 18.432, 143.360 en 24.576 bytes nodigen niet tot hetzelfde gesprek uit.

Het getal dat in het budget hoort is meestal het gecomprimeerde. Tekst-assets worden onder gzip of brotli aangeboden, en een script van 140 kB kan het netwerk oversteken als 45 kB — een bouwtool die alleen het ruwe bytegetal meldt, meldt dus het verkeerde getal met een factor drie.

Data steekt een gewoon netwerk over in pakketten met een lading van hooguit ongeveer 1.500 bytes, dus is alles gemeten in kilobytes al een klein stapeltje pakketten: 27,5 kB is er ongeveer negentien. Bytes besparen heeft daardoor een stapfunctie in zich — van 1.600 naar 1.400 bytes gaan scheelt een pakket en misschien een rondetrip, van 40 naar 39 kB gaan scheelt vrijwel niets merkbaars.

Het verklaart ook waarom een browser een iets grotere overdrachtsgrootte meldt dan het bestand, zelfs zonder compressie. Elk pakket draagt protocolkoppen, en een verbinding heeft zijn eigen opzet voordat een byte van het bestand aankomt.

Een kilobyte gewoon Nederlands is ongeveer duizend tekens, zo'n anderhalve alinea — één byte per teken in ASCII en in de praktijk ook in UTF-8 voor Latijnse tekst. Buiten dat alfabet kost UTF-8 twee bytes voor Cyrillisch, drie voor de meeste Chinese en Japanse tekens en vier voor emoji, dus dezelfde zichtbare pagina tekst kan in de ene taal drie keer zo groot zijn als in de andere.

Gestructureerde data weegt zwaarder per eenheid betekenis dan proza. Een JSON-antwoord met beschrijvende sleutels besteedt een groot deel van zijn bytes aan het herhalen van die sleutels op elke record, wat waarom een paar honderd rijen zo makkelijk tientallen kilobytes bereikt.