Wat is een FB2-bestand?

FB2 is een puur tekstformaat dat in elke editor opengaat. Het wordt gebruikt voor een af bestand overdragen.

De extensie is .fb2 en de volledige naam FictionBook 2. Allebei zeggen ze minder dan wat het bestand kan bevatten, en daar gaat de rest van deze pagina over.

Het gaat terug tot 2004.

De leeftijd is om een praktische reden interessant: hoe ouder een formaat, hoe meer programma’s de tijd hebben gehad om het te leren.

Ze is volledig gepubliceerd, dus wie het formaat wil uitvoeren kan dat uit het document doen in plaats van door te kijken hoe anderen het doen. Daarom duikt het in zo veel programma’s op, en daarom gaan bestanden van twintig jaar geleden nog steeds open. Openbaar is niet hetzelfde als royaltyvrij: waar een formaat een codec omhult, is de octrooilicentie een aparte vraag waarop de standaard geen antwoord geeft.

Het bestaat om één ding goed te doen voor één groep mensen. Buiten die taak is het een slechte standaardkeuze, en binnen die taak is er meestal niets beters.

Een FB2-bestand is niet tot één pagina beperkt, en dat telt bij het converteren naar iets dat dat wel is: één omzetting levert één bestand op met daarin één pagina — de eerste, tenzij de omzetter je laat kiezen welke.

Calibre en FBReader lezen het, en de meeste programma’s van dezelfde soort ook.

Als een bestand niet opengaat ligt het zelden aan het formaat — vaker is het programma ouder dan het formaat. Converteren naar iets ouders is de betrouwbare weg eromheen, en daarvoor is de rest van deze site bedoeld.

Geen enkele browser leest het.

Dat is veruit de meest voorkomende reden om het te converteren: niet dat het formaat slecht is, maar dat de plek waar je het bestand wilt tonen het niet kan lezen.

FB2 is bedoeld om te openen en te wijzigen. Houd het bestand in dit formaat zolang het werk loopt, en exporteer eruit wanneer er een afgeronde versie nodig is.

Een FB2-bestand is één XML-document met het hele boek: de metadata, de tekst met zijn hoofdstukstructuur, en eventuele illustraties gecodeerd als base64 binnen datzelfde bestand. Er is geen archief, geen map, geen manifest — open het in een teksteditor en de hele roman staat er, van opmaak voorzien.

Dat is het bewuste verschil met EPUB, dat een ZIP is met veel HTML-bestanden en een set indexdocumenten. Eén bestand is makkelijker op te slaan, te kopiëren en rond te sturen, en kan niet half beschadigd raken door een kapot archief. Het is ook, voor een boek van enige omvang met plaatjes, aanzienlijk groter dan het gezipte equivalent.

FictionBook markeert wat dingen zijn: een hoofdstuk, een motto, een gedicht met zijn strofen en regels, een vers, een citaat, een ondertitel. Het zegt niet hoe iets eruitziet — geen lettertypen, geen marges, geen paginalay-out, geen opmaak van welke aard dan ook.

Dat is een echte ontwerpkeuze, geen omissie, en komt voort uit de oorsprong van het formaat bij mensen die literatuur digitaliseerden. De lezer bepaalt de typografie; het bestand beschrijft het boek. Een gedicht dat als gedicht is gemarkeerd blijft een gedicht wanneer een leesapp het naar een telefoonscherm herstroomt, wat precies is wat een bestand met handmatige regeleindes niet zou doen.

Rusland en de bredere Russischtalige wereld, overweldigend, en in mindere mate elders in Oost-Europa. Het ontstond begin jaren 2000 uit grote vrijwilligersbibliotheken die fictie digitaliseerden, en het bleef omdat het bij dat werk paste: één bestand per boek, structurele opmaak die omzetting overleeft, en een metadatasectie die auteur, vertaler, serie en genre beschrijft op een manier die een bibliotheekcatalogus kan gebruiken.

Buiten die wereld is het zeldzaam, wat de hele reden is dat deze pagina bestaat. De gangbare ervaring is iemand die een boek downloadt van een Russischtalige bibliotheek en merkt dat noch de e-reader noch de telefoon het opent.

Calibre opent FB2 rechtstreeks en is het praktischte antwoord op een bureaublad, aangezien het ook omzet en een bibliotheek beheert. Verschillende Android-leesapps ondersteunen het native — het formaat is in die markt gangbaar genoeg dat de meeste serieuze lezers dat doen.

Wat het over het algemeen niet leest is een Amazon Kindle, een Apple Books-bibliotheek, of een browser. Voor die is omzetten geen voorkeur maar een vereiste, en het is wat de meeste mensen uiteindelijk doen.

EPUB is het natuurlijke doel: beide formaten beschrijven structuur in plaats van uiterlijk, dus hoofdstukken blijven hoofdstukken, de inhoudsopgave overleeft, en afbeeldingen komen mee. De omzetting is de ene structurele woordenschat op een andere afbeelden, wat zo schoon is als documentomzetting maar wordt.

Wat meestal benaderd wordt is de meer literaire opmaak. Poëzie, motto’s en citaten hebben precieze tags in FictionBook en slechts losse equivalenten in EPUB, dus komen ze meestal aan als opgemaakte alinea’s — visueel redelijk, structureel platgeslagen. Voor een roman is dat onzichtbaar; voor een dichtbundel is het de moeite waard om één pagina te controleren voordat je de hele bibliotheek omzet.

De beschrijvingssectie bovenaan het bestand draagt meer dan de meeste e-bookformaten de moeite waard vinden: auteur met voornaam, tussenvoegsel en achternaam gescheiden, vertaler, oorspronkelijke taal, serie en het nummer daarbinnen, genre uit een gecontroleerde lijst, en de geschiedenis van wie het bestand maakte en wanneer.

Dat doet ertoe bij het omzetten van een collectie. Een omzetting die die velden correct koppelt geeft je een bibliotheek die correct sorteert en groepeert; een die dat niet doet geeft je vierhonderd boeken allemaal gearchiveerd onder een verminkte auteursnaam. Het is de moeite waard de eerste paar resultaten te controleren in plaats van de laatste.

Bestanden komen vaak binnen als .fb2.zip of .fbz, wat precies is wat het klinkt: dezelfde XML gecomprimeerd. Aangezien het formaat uitgebreide tekst is met base64-afbeeldingen, is compressie dramatisch — vaak tot een vijfde van de grootte — en de meeste tools die FB2 lezen, lezen de gezipte vorm rechtstreeks.

Weigert iets het, dan geeft uitpakken je gewoon het platte .fb2-bestand, zonder kosten. Er is geen inhoudelijk verschil tussen de twee, en er gaat in geen van beide richtingen iets verloren.

Calibre kan beide formaten in dezelfde bibliotheek naast elkaar beheren en toont ze in dezelfde lijst, wat het praktisch maakt om FB2-boeken uit een Russischtalige bron te mengen met EPUB’s uit andere winkels zonder ze eerst allemaal om te zetten.

Pas bij het overzetten naar een apparaat dat geen FB2 leest, wordt de omzetting relevant — tot dat moment kan het bronbestand gewoon FB2 blijven, wat de metadata het meest volledig bewaart.