Wat is een TTF-bestand?

TTF is een binair formaat dat alleen iets betekent voor een programma dat het kent. Het wordt gebruikt voor zetwerk.

De extensie is .ttf en de volledige naam TrueType Font. Allebei zeggen ze minder dan wat het bestand kan bevatten, en daar gaat de rest van deze pagina over.

Apple bracht het in 1991 uit. De specificatie is TrueType Reference Manual.

Aan een formaat dat zo lang leesbaar is gebleven kun je iets toevertrouwen dat je over tien jaar terug wilt hebben.

Ze is volledig gepubliceerd, dus wie het formaat wil uitvoeren kan dat uit het document doen in plaats van door te kijken hoe anderen het doen. Daarom duikt het in zo veel programma’s op, en daarom gaan bestanden van twintig jaar geleden nog steeds open. Openbaar is niet hetzelfde als royaltyvrij: waar een formaat een codec omhult, is de octrooilicentie een aparte vraag waarop de standaard geen antwoord geeft.

TTF bewaart zijn inhoud precies. Opnieuw opslaan verandert niets, dus je kunt het zo vaak openen, bewerken en wegschrijven als je wilt zonder dat er schade opstapelt — en dat is wat er een werkformaat van maakt in plaats van een afleverformaat.

FontForge, Glyphs en FontLab lezen het, en de meeste programma’s van dezelfde soort ook.

Als een bestand niet opengaat ligt het zelden aan het formaat — vaker is het programma ouder dan het formaat. Converteren naar iets ouders is de betrouwbare weg eromheen, en daarvoor is de rest van deze site bedoeld.

Elke actuele browser leest het.

Je kunt het dus zonder zorgen op een pagina zetten of aan een bericht hangen, zonder je af te vragen wat de andere kant geïnstalleerd heeft.

TTF is bedoeld om te openen en te wijzigen. Houd het bestand in dit formaat zolang het werk loopt, en exporteer eruit wanneer er een afgeronde versie nodig is.

Geen plaatjes van letters. Een TrueType-lettertype slaat elk teken op als een omtrek — een gesloten pad beschreven door punten en kwadratische krommen — plus de instructies om ze samen tot tekst te maken. De omtrek is schaalbaar, wat waarom hetzelfde bestand een scherpe letter oplevert bij 8 punten en bij 800.

Rond de omtrekken staan tabellen met metadata: de tekentabel, die zegt dat het codepunt voor A deze specifieke omtrek moet tekenen; de metrieken, die zeggen hoe breed elke glyph is en hoe ver regels uit elkaar moeten staan; de kerningparen, die zeggen dat een A na een V iets moet invouwen. Een lettertype is een kleine database, en de lettervormen zijn er maar een deel van.

Op Windows: dubbelklik op het bestand en kies Installeren, of sleep het naar de map Lettertypen in Instellingen. Installeren voor alle gebruikers vraagt om beheerdersrechten; installeren voor jezelf niet, en dat is meestal genoeg.

Op macOS: dubbelklik en Font Book biedt aan het te installeren. Op Linux: zet het bestand in een lettertypemap in je thuismap en ververs de cache.

Eén ding is overal gelijk: applicaties lezen de lettertypelijst bij het opstarten. Een lettertype dat geïnstalleerd wordt terwijl je tekstverwerker al open is, verschijnt daar pas in na een herstart, en daaraan gaat elke dag een hoop tijd verloren.

Een lettertype is software, en het is als software gelicentieerd. Een desktoplicentie dekt installatie op een genoemd aantal machines en het gebruik ervan om dingen te maken. Ze dekt niet automatisch het bestand op een webserver zetten, het in een app insluiten, of het aan een klant geven — dat zijn aparte licenties, apart geprijsd, en het bestand houdt je nergens van tegen.

Dit speelt vooral in de richting die mensen niet verwachten. Een gelicentieerd desktoplettertype omzetten naar een webformaat is technisch triviaal en vaak een schending van de overeenkomst die erbij zat. Gratis lettertypen worden doorgaans uitgegeven onder de SIL Open Font License, die dat wel toestaat — en ook eist dat het lettertype niet los verkocht wordt en dat, bij hernoeming, gereserveerde namen niet hergebruikt worden. Lees het licentiebestand dat bij de download zat; het is meestal één pagina.

TrueType-omtrekken dragen instructies — een klein stackgebaseerd programma per glyph — die de renderer vertellen hoe de vorm bij kleine formaten te vervormen zodat stammen op hele pixels landen. Dat is hinting, en bij de resoluties van de jaren negentig was het het verschil tussen leesbaar en wazig.

Het maakt nu veel minder uit. Schermen met hoge pixeldichtheid hebben genoeg pixels dat een duwtje onzichtbaar is, en macOS negeert hinting volledig. Lettertypen dragen het nog steeds, slecht gehinte lettertypen zien er nog steeds slechter uit op Windows bij kleine formaten, en het hele apparaat wordt stilletjes een historische curiositeit.

Ze zijn dezelfde container. OpenType werd op TrueType gebouwd, en beide vallen tegenwoordig onder dezelfde ISO-standaard, dus de extensie vertelt vooral welk soort omtrek erin zit: kwadratische krommen in een TTF, kubische PostScript-krommen in een OTF.

Voor een gebruiker is het praktische verschil vrijwel nihil. Beide installeren identiek, beide werken in elke applicatie, en geen van beide is van hogere kwaliteit dankzij zijn extensie. Wat wel kan verschillen is wat de ontwerper erin stopte — geavanceerde typografische functies zoals echte kleinkapitalen en stilistische varianten zitten vaker in een OTF, al belet niets in het format een TTF om ze ook te hebben.

Koppel de TTF niet rechtstreeks. Het werkt, en het is verspilling: WOFF2 is hetzelfde lettertype gecomprimeerd voor transport, doorgaans dertig tot vijftig procent kleiner, en elke huidige browser leest het. Omzetten is de standaard eerste stap bij het op een site zetten van een lettertype.

De tweede stap is subsetten, wat meer uitmaakt dan het format. Een volledig lettertype dat Latijns, Cyrillisch en Grieks dekt, is meerdere keren zo groot als een dat alleen de tekens dekt die een Engelse pagina gebruikt. Tussen subsetten en WOFF2-compressie wordt een desktoplettertype van 300 KB routinematig een weblettertype van 25 KB — en de licentievraag hierboven geldt nog steeds voordat een van beide gebeurt.

Drie oorzaken dekken bijna alles. De applicatie stond al open toen het lettertype werd geïnstalleerd, en moet herstart worden. Het lettertype is al geïnstalleerd in een andere versie, en het systeem hield stilzwijgend de oude aan — eerst verwijderen, dan opnieuw installeren. Of het bestand is van het web gedownload en wordt geblokkeerd door het besturingssysteem, wat op Windows eruitziet als een installatie die lijkt te slagen en niets verandert.

Een echt beschadigd lettertypebestand is zeldzaam en meldt zich meestal duidelijk: het installatievenster weigert het botweg in plaats van half te werken. Opent het bestand in een lettertypevoorbeeld, dan is het intact.

Naast desktop- en weblicenties bestaan aparte app-embeddinglicenties, die specifiek gaan over het lettertype meeleveren in een gecompileerde applicatie in plaats van het bij elke paginalading te downloaden. Deze drie worden vaak los verkocht, en een lettertype gekocht voor drukwerk dekt geen van beide andere.

Staat er geen licentietekst bij de download, dan is de veiligste aanname dat alleen desktopgebruik is toegestaan tot het tegendeel bevestigd is — navragen bij de gieterij kost een e-mail en voorkomt een kostbare vergissing achteraf.