Wat is een ODT-bestand?

ODT is een container: een omhulsel voor stromen die door iets anders zijn gecodeerd. Het wordt gebruikt voor bewerken en archivering.

De extensie is .odt en de volledige naam OpenDocument Text. Allebei zeggen ze minder dan wat het bestand kan bevatten, en daar gaat de rest van deze pagina over.

OASIS bracht het in 2005 uit. De specificatie is ISO/IEC 26300.

De leeftijd is om een praktische reden interessant: hoe ouder een formaat, hoe meer programma’s de tijd hebben gehad om het te leren.

Ze is volledig gepubliceerd, dus wie het formaat wil uitvoeren kan dat uit het document doen in plaats van door te kijken hoe anderen het doen. Daarom duikt het in zo veel programma’s op, en daarom gaan bestanden van twintig jaar geleden nog steeds open. Openbaar is niet hetzelfde als royaltyvrij: waar een formaat een codec omhult, is de octrooilicentie een aparte vraag waarop de standaard geen antwoord geeft.

Een ODT-bestand is niet tot één pagina beperkt, en dat telt bij het converteren naar iets dat dat wel is: één omzetting levert één bestand op met daarin één pagina — de eerste, tenzij de omzetter je laat kiezen welke.

ODT bevat een tekstdocument: alinea’s die zich naar de pagina voegen waarop ze belanden.

Daaruit volgt hoe het converteert: de tekst loopt opnieuw af, dus paginanummers zijn een eigenschap van het resultaat en niet van het bestand.

ODT brengt optionele versleuteling mee.

Een versleuteld bestand moet worden ontgrendeld voordat iets het kan converteren, hier en overal elders. Een wachtwoord is niets waar een omzetter omheen kan, en aan een die dat wel beweert zou je het bestand al helemaal niet moeten geven.

LibreOffice Writer, Microsoft Word en Google Docs lezen het, en de meeste programma’s van dezelfde soort ook.

Als een bestand niet opengaat ligt het zelden aan het formaat — vaker is het programma ouder dan het formaat. Converteren naar iets ouders is de betrouwbare weg eromheen, en daarvoor is de rest van deze site bedoeld.

Geen enkele browser leest het.

Dat is veruit de meest voorkomende reden om het te converteren: niet dat het formaat slecht is, maar dat de plek waar je het bestand wilt tonen het niet kan lezen.

ODT kan de documenteigenschappen bevatten.

Of daar iets van een conversie overleeft hangt volledig van het doelformaat af, en het eerlijke antwoord is meestal «een deel».

ODT is bedoeld om te openen en te wijzigen. Houd het bestand in dit formaat zolang het werk loopt, en exporteer eruit wanneer er een afgeronde versie nodig is.

ODT is de tekstverwerkingshelft van OpenDocument, het formaat dat LibreOffice, OpenOffice en Google Docs schrijven als om iets opens gevraagd wordt. Vrijwel elke ODT in omloop is door een van die drie gemaakt, want Microsoft Word leest en schrijft het wel maar stelt het nooit voor.

Die asymmetrie leidt tot de meest voorkomende aankomst hier: iemand stuurde een ODT naar een Word-gebruiker, die dubbelklikte en niets bruikbaars kreeg — meestal omdat de bestandskoppeling naar een teksteditor of archieftool ging in plaats van omdat Word het niet aankon. Modern Word opent ODT prima; het is alleen niet de standaardeigenaar van de extensie.

Hernoem een ODT naar .zip en hij opent. Erin zitten een paar XML-bestanden — de tekst zelf in één, de stijlen in een ander, de documentmetadata in een derde — plus een map met eventuele afbeeldingen. De structuur is eenvoudig genoeg om zonder gereedschap te lezen.

DOCX is op dezelfde manier gebouwd, wat waarom omzetten ertussen een echte structurele vertaling is in plaats van een reconstructie, en waarom beide veel getrouwer omzetten dan naar een binair formaat zoals DOC.

OpenDocument is ISO/IEC 26300 en werd in 2006 gestandaardiseerd door een comité in plaats van gepubliceerd door de leverancier. Dat is geen technisch voordeel in dagelijks gebruik — een alinea is een alinea hoe dan ook — maar het is de hele reden dat het formaat bestaat en de reden dat bepaalde organisaties het verplicht stellen.

Het praktische gevolg is levensduur. Een formaat met een publieke specificatie en open implementaties kan over dertig jaar nog gelezen worden door software die nog niemand heeft geschreven. Dat argument weegt zwaar voor archieven, publieke dossiers en alles met een wettelijke bewaartermijn.

Minder dan mensen verwachten. Tekst, koppen, lijsten, tabellen, voet- en eindnoten, afbeeldingen, hyperlinks, opmerkingen en bijgehouden wijzigingen komen allemaal betrouwbaar over. Voor de overgrote meerderheid van documenten is het omgezette bestand hetzelfde document.

Wat afwijkt, zit aan de randen. De twee formaten drukken sommige lijstnummering, framepositionering en veldtypes verschillend uit, dus een zwaar gestileerd document kan lichtjes verschuiven. Regelafbreking kan op andere plekken vallen als de lettertypen tussen machines verschillen.

Verschillende overheden schrijven ODF voor bij documenten die ze publiceren of ontvangen, met als redenering dat een burger geen specifieke software hoort te hoeven kopen om een publiek document te lezen. Het Verenigd Koninkrijk nam het in 2014 aan voor overheidsdocumenten; verschillende Europese gemeenten en administraties hebben vergelijkbare regels.

Is je om een ODT gevraagd in plaats van een DOCX, dan is dit vrijwel zeker de reden, en het verzoek gaat over openheid, niet over welke software je gebruikte. Word slaat een ODT gewoon op — Opslaan als, dan OpenDocument-tekst kiezen.

Een ODT noemt zijn lettertypen en sluit ze meestal niet in. Een document samengesteld in LibreOffice op Linux kan lettertypen aanroepen die een Windows-machine niet heeft, en de vervanging heeft andere letterbreedtes.

Het resultaat is een document dat volledig correct is en subtiel fout oogt: een kop die naar twee regels breekt, een tabelkolom die ineens krap wordt, een pagina die een regel te vroeg eindigt. Er is niets verloren gegaan en niets hoeft gerepareerd. Vasthouden aan lettertypen die overal bestaan voorkomt het.

ODT kan macrocode dragen, meestal LibreOffice Basic. De blootstelling is kleiner dan het equivalent in de Microsoft-wereld — grotendeels omdat aanvallers de grotere geïnstalleerde basis viseren — maar het is niet nul, en dezelfde voorzichtigheid geldt bij een onverwachte bijlage.

LibreOffice schakelt macro’s van niet-vertrouwde bronnen standaard uit en vraagt voordat het iets uitvoert. Het bestand omzetten in plaats van te openen is een redelijke manier om de inhoud van iets onverwachts te lezen, want een omzetting neemt de tekst en laat de code achter.

ODT heeft een familie: ODS voor spreadsheets, ODP voor presentaties, ODG voor tekeningen. Ze delen dezelfde container en dezelfde standaard, en ze zetten om naar XLSX en PPTX zoals ODT naar DOCX omzet.

Het is de moeite waard om te weten, want een map geëxporteerd uit LibreOffice komt aan als een mengeling, en de tool die de ene opent, opent meestal alle vier. Stuurt een collega werk in ODT, verwacht dan dat de spreadsheets ODS zijn in plaats van XLSX.

Bewaar de ODT als het document opnieuw bewerkt gaat worden, vooral in LibreOffice — het is het formaat dat zijn eigen software zonder verlies heen en weer stuurt, en elke omzetting is een kleine vertaling. Stuur een DOCX als de ontvanger een Word-gebruiker is en het document verder bewerkt gaat worden.

Stuur een PDF als het klaar is. Dat is het eerlijke antwoord op de hele ODT-versus-DOCX-vraag voor de meeste documenten: het argument bestaat alleen zolang het bestand nog bewerkt wordt, en het verdwijnt zodra het document af is.