LIT naar PDF omzetten

Microsoft Reader lanceerde in 2000 met LIT als formaat en ClearType als verkoopargument, en een paar jaar lang was het echt de mooist ogende tekst op een scherm. Microsoft stopte in 2011 met het verkopen van boeken en zette de app in 2012 stil. Sindsdien schrijft niets meer een LIT-bestand, en geen andere leverancier implementeerde het formaat.

Een LIT-bestand vandaag is dus een object uit een gesloten ecosysteem waarvan de deuren veertien jaar geleden dicht gingen. Het opent niet op huidig Windows, opent nergens anders, en de tools die het nog lezen worden door vrijwilligers onderhouden. Dat is het hele argument om nu om te zetten in plaats van op een gelegener moment.

Boeken gekocht in de Microsoft-winkel droegen digitale rechtenbescherming gekoppeld aan een activering van Microsoft Reader op een specifieke machine, gecontroleerd tegen Microsofts servers. Die servers bestaan niet meer.

Er is dus geen enkele route — ondersteund, onofficieel, technisch of commercieel — om een beveiligd LIT-bestand te openen op een computer waar het nog niet eerder was geactiveerd. Iemand die honderd boeken kocht in 2005 en Windows opnieuw installeerde in 2015, raakte ze permanent kwijt, zonder verhaal.

Het formaat is een gecompileerde HTML-container afgeleid van Microsofts helpbestand-technologie: HTML, CSS en afbeeldingen met een compressieschema eroverheen. Structureel is het een kleine website in een omhulsel — hetzelfde idee waar EPUB een paar jaar later onafhankelijk op uitkwam.

De structuur is door onafhankelijk werk goed genoeg gedocumenteerd dat gratis tools hem kunnen lezen, wat verklaart waarom een onbeveiligde LIT netjes omzet als hij al omzet. Tekst, hoofdstukstructuur, afbeeldingen en het grootste deel van de opmaak blijven behouden.

Elders op deze site loopt het argument andersom: een reflowable boek omzetten naar PDF zet het lettertype vast op één grootte en neemt controle van de lezer af, meestal een achteruitgang. Dat argument gaat ervan uit dat het boek regelmatig op wisselende apparaten gelezen wordt.

Een archiefredding is een andere klus. Het telt dat het bestand over twintig jaar nog opent, op software die nog niet geschreven is, en toont wat het vandaag toonde — en een vaste opmaak is daar beter in dan elk reflowable formaat, want er blijft minder over om te interpreteren.

Een LIT heeft geen pagina’s. Zoals elk reflowable formaat bevat het tekst en structuur, en Microsoft Reader besliste waar een scherm eindigde op basis van het apparaat en de grootte die de lezer gekozen had. Een omzetter kiest dus een paginaformaat, een lettertype, een tekengrootte en marges, verdeelt het hele boek in één keer, en legt vast waar de knippen vielen.

Kies die instellingen bewust als de PDF ook gelezen moet worden en niet alleen bewaard. Een pagina zo groot als een pocket met ruime letters is prettig op een tablet; A4 met standaardmarges is goed voor printen en onprettig op een scherm.

Het verkoopargument van Microsoft Reader was weergave: sub-pixeltekst op de lageresolutieschermen van 2000, op een moment dat al het andere er slechter uitzag. Dat was een eigenschap van de leesapplicatie en het scherm, niet van het bestand, dus niets daarvan gaat mee.

Dat is de moeite van weten waard, want het verklaart waarom deze boeken na omzetting nogal gewoontjes kunnen ogen. Wat ze prettig maakte, zat nooit in de LIT; het was hoe één specifiek programma ze op één generatie hardware tekende. De inhoud is wat overleeft, en de inhoud was ook wat de moeite van bewaren waard was.

De tools die LIT lezen, worden door vrijwilligers onderhouden, en het aantal mensen dat dat doet groeit niet. Ondersteuning voor dode formaten smelt met de tijd — een plugin stopt met updaten, een afhankelijkheid verandert, een platform laat een runtime vallen — en er is geen organisatie met belang bij het draaiend houden ervan.

Dat maakt dit een taak met een deadline die niemand heeft aangekondigd. Een map oude boeken omzetten is een middag werk; over vijf jaar ontdekken dat de laatste tool die ze leest niet meer installeert, is niet meer te herstellen. Doe de leesbare exemplaren in één keer en maak je er dan geen zorgen meer om.

Gaan de boeken gelezen worden in plaats van alleen bewaard, zet dan ook om naar EPUB. Het is een open standaard onderhouden door het W3C, geïmplementeerd door tientallen onafhankelijke apps, gelezen door huidige Kindle-hardware, en behoudt de reflow die een boek prettig maakt op een telefoon.

De twee kopieën dienen een ander doel en geen vervangt de ander: de PDF is de vaste weergave die overal blijft openen, de EPUB is de versie die je echt leest. Tweemaal omzetten kost één extra ronde over dezelfde map.

Eén map per boek, of één bestandsnaamconventie voor allemaal, met titel en auteur in de naam in plaats van alleen in de metadata — metadata is het deel dat door een omzetting verminkt raakt, en een bestandsnaam is het deel dat het overleeft om twintig jaar tussen schijven gekopieerd te worden.

Bewaar een korte notitie over waar de boeken vandaan kwamen en welke niet geopend konden worden, zodat de volgende persoon niet hetzelfde werk overdoet met dezelfde vergrendelde bestanden. Bewaar de originele LIT-bestanden ergens goedkoops: ze zijn klein, en ze zijn het enige bewijs van wat de beveiligde exemplaren waren.