Wat is een PNG-bestand?

PNG is een binair formaat dat alleen iets betekent voor een programma dat het kent. Het bewaart een raster van beeldpunten, dus het wordt zacht zodra je het verder vergroot dan zijn eigen resolutie. Het wordt gebruikt voor schermafbeeldingen, logo's en lijntekeningen en het web.

De extensie is .png en de volledige naam Portable Network Graphics. Allebei zeggen ze minder dan wat het bestand kan bevatten, en daar gaat de rest van deze pagina over.

PNG Development Group bracht het in 1996 uit. De specificatie is ISO/IEC 15948.

Aan een formaat dat zo lang leesbaar is gebleven kun je iets toevertrouwen dat je over tien jaar terug wilt hebben.

Ze is volledig gepubliceerd, dus wie het formaat wil uitvoeren kan dat uit het document doen in plaats van door te kijken hoe anderen het doen. Daarom duikt het in zo veel programma’s op, en daarom gaan bestanden van twintig jaar geleden nog steeds open. Openbaar is niet hetzelfde als royaltyvrij: waar een formaat een codec omhult, is de octrooilicentie een aparte vraag waarop de standaard geen antwoord geeft.

PNG bewaart zijn inhoud precies. Opnieuw opslaan verandert niets, dus je kunt het zo vaak openen, bewerken en wegschrijven als je wilt zonder dat er schade opstapelt — en dat is wat er een werkformaat van maakt in plaats van een afleverformaat.

PNG draagt een alfakanaal mee, dus een logo houdt zijn zachte randen over alles wat erachter ligt in plaats van in een wit vak aan te komen.

Tot 16 bits per kanaal. Het kan werken in RGB, grijswaarden en een geïndexeerd palet.

Meer dan acht bits per kanaal is wat een verloop ervan weerhoudt om bij het bewerken in stappen uiteen te vallen: het telt in een werkbestand en bijna nooit in een afgerond bestand.

PNG brengt een controlegetal, zodat een beschadigd bestand opvalt in plaats van stilzwijgend verkeerd gelezen te worden mee.

Repareren doet een controlegetal niets. Het vertelt je dat het bestand stuk is — dat is het verschil tussen het nu ontdekken en het horen van degene aan wie je het gestuurd hebt.

Adobe Photoshop, GIMP en Paint.NET lezen het, en de meeste programma’s van dezelfde soort ook.

Als een bestand niet opengaat ligt het zelden aan het formaat — vaker is het programma ouder dan het formaat. Converteren naar iets ouders is de betrouwbare weg eromheen, en daarvoor is de rest van deze site bedoeld.

Elke actuele browser leest het.

Je kunt het dus zonder zorgen op een pagina zetten of aan een bericht hangen, zonder je af te vragen wat de andere kant geïnstalleerd heeft.

PNG kan de EXIF-gegevens, de XMP-gegevens en ICC-profielen bevatten.

Of daar iets van een conversie overleeft hangt volledig van het doelformaat af, en het eerlijke antwoord is meestal «een deel».

PNG is bedoeld om door te geven, niet om in te werken. Er een bewerken kan en is zelden prettig; de verstandige weg loopt via de bron en een nieuwe export.

De terugkerende klachten: de bestanden zijn groot voor wat erin staat.

Niets daarvan is een reden om het formaat te mijden. Het zijn de dingen die je beter kent voordat een ervan je verrast, en dat is een andere en een nuttigere bewering.

Dit verwart het meest. Twee afbeeldingen van 1920 bij 1080 kunnen 40 kB en 4 MB wegen. De PNG-compressie zoekt herhalingen langs de rijen beeldpunten: een vlak van één kleur krimpt tot vrijwel niets, terwijl een foto, waarin nauwelijks een beeldpunt op het vorige lijkt, haar praktisch niets te comprimeren biedt.

Daaruit volgt een bruikbare regel vóór de formaatkeuze. Is de afbeelding een tekening, een schema, een schermafbeelding met tekst of een logo, dan is PNG klein en vlekkeloos. Is het een foto, dan is PNG enorm en betaalt u absolute getrouwheid voor iets wat het oog niet onderscheidt van een JPEG op kwaliteit 85.

Een PNG honderd keer opslaan, openen en opnieuw opslaan levert een bestand op dat bit voor bit gelijk is aan het eerste. Er is geen generatie kwaliteit te betalen en geen kwaliteitsschuif in te stellen, want er valt niets te kiezen: de compressie is van nature omkeerbaar.

Daarom is PNG het juiste formaat voor een werkbestand. Een schermafbeelding die nog van bijschriften moet worden voorzien, een logo dat nog uitgesneden moet worden, een afbeelding die door drie programma’s gaat vóór publicatie: elk van die stappen zou in JPG iets kosten en kost in PNG niets.

Tot 1994 was GIF het formaat met transparantie op het web, en dat gebruikt LZW-compressie. In dat jaar kondigde Unisys aan het octrooi te gaan handhaven en licenties te vragen van makers van software die GIF kon schrijven. Het antwoord was een vrij formaat dat hetzelfde werk beter deed, ontworpen in enkele weken op een mailinglijst.

Daar komen twee eigenschappen vandaan die GIF niet heeft: miljoenen kleuren in plaats van 256, en een transparantie met tussenstappen in plaats van één met één bit. Het octrooi verliep in 2004 en betekent allang niets meer, maar het formaat dat eromheen werd bedacht is gebleven en is voor dat werk nog steeds de betere keuze.

Het alfakanaal van PNG bewaart per beeldpunt een dekkingswaarde met 256 stappen. Een gebogen rand kan daardoor geleidelijk in het doorzichtige oplossen, en het logo oogt schoon op een witte achtergrond, op een donkere en boven op een foto — zonder dat iemand vooraf hoeft te weten waar het terechtkomt.

Precies dat kan GIF niet: daar is een beeldpunt ofwel dekkend ofwel onzichtbaar, en ronde randen worden een trap. Exporteert u een logo zonder te weten op welke achtergrond het komt, dan is dat de technische reden om PNG te kiezen.

De gewone PNG gebruikt acht bits voor elk van de drie kanalen, dus 256 stappen rood, groen en blauw. Voor elke afbeelding die op een scherm belandt is dat ruim voldoende en valt er niets vreemds te zien.

De grens komt in beeld bij professionele fotografie en drukwerk, waar met 16 bits per kanaal wordt gewerkt om schaduwen te kunnen openen of de balans te verschuiven zonder zichtbare banden. Het formaat voorziet ook in 16 bits, maar weinig programma’s schrijven ze en vrijwel geen browser benut ze: wie op die diepte werkt heeft zijn werkbestand in TIFF en PNG als toonkopie.

Een PNG uit een ontwerpprogramma bevat bijna altijd overbodigs: blokken metagegevens, een kleurprofiel dat niemand zal gebruiken, een groter kleurenpalet dan nodig, en een compressieniveau dat op snelheid stond in plaats van op resultaat.

Gereedschap als oxipng of pngquant haalt er twintig tot zeventig procent uit zonder één zichtbaar beeldpunt aan te raken — of, bij pngquant, door het palet beheerst te verkleinen. Op een site met veel interfacebeelden is dat de grootste besparing die zonder formaatwissel te halen valt.

Voor een foto JPG of WebP. Voor een logo of een vectorpictogram SVG, dat naar elke maat schaalt en een fractie weegt. Voor een animatie een video: geanimeerde PNG bestaat, maar vrijwel niets leest het, en GIF weegt meer dan een gelijkwaardige MP4.

PNG blijft juist voor alles wat getekend is, alles met tekst erin, alles dat zachte transparantie nodig heeft en alles dat meerdere bewerkingsstappen moet overleven. Dat is een nauwkeurige lijst, en daarbuiten is er vrijwel altijd iets beters.